Bên bãi có nhà cô Vấn năm nay đã ngoài ba mươi. Cô ấy hiền lành tốt nết, người tầm thước, chỉ phải cái ông trời bắt tội chấm lên mặt một vết chàm thành ra bên má trái cô đen sạm lại.
Bà nhìn xa xăm, bà đang nghĩ về cô Vấn, người đàn bà mà bà nhắm cho chồng nay mai có phúc sẽ đẻ cho dòng họ chồng bà đứa con trai. Nghĩ đến đó, bà bao dạn hẳn lên nói như ra lệnh: - Tôi muốn đón cô Vấn về làm bạn với ông.
Ông Huấn ngẩn người ra! Ông đập muỗi phành phạch. Đột nhiên, ông đứng dậy đến bàn thờ thằng Phúc. Ông thắp nén hương cắm vào bát, lầm rầm khấn. Tiếng côn trùng eo ỉ, ngoài kia mưa lộp bộp. Ngôi nhà chìm trong im lặng lạnh lẽo, quạnh hưu. Ông cứ đứng yên như vậy.
Bà Tằm đi nằm. Khác với mọi hôm bà ngủ một giấc đến sáng. Bà thấy lòng mình thanh thản.
Sớm sau ông dậy gọi bà:
- Tôi nghĩ rồi bà ạ. Tôi đã già rồi, bà không thương tôi nữa phỏng, làm thế thiên hạ họ chê cười.
- Ô hay, ai cười, đường ăn nhẽ ở là một chuyện. Tôi đã nói chuyện với người ta rồi. Ông chuẩn bị đi với tôi.
Nói như vậy chứ ông biết bà Vấn lâu rồi. Mấy năm trước cô hay chèo thuyền sang sông, lên bến vào làng ông mua dâu nuôi tằm.
Tạo hoá thật công bằng, cô Vấn mất một phần nhan sắc thì bù lại được sự khôn khéo, cần cù mềm mỏng. Nghe nói có mấy đám goá vợ dạm, nhưng cô không ưng ai vì ngại cảnh gì ghẻ con chồng.
Những chiều tàn nắng, cứ nhìn cô Vấn hái dâu cũng thích mắt, hai tay thoăn thoắt. Hàng dâu xanh mỡ màng chỉ một nhoáng đã trụi hết.
Ngày trước, cô là một đứa trẻ bị bỏ rơi ngoài chợ. Có bà vãi đã đưa cô về nuôi. Rất hiếm khi thiên hạ nhìn thấy mặt cô. Quanh năm lúc cấy hái cũng như khi hái dâu, cô bịt mặt bằng chiếc khăn vuông nâu đậm. Cô làm ruộng khéo lắm. Những luống khoai cô đánh cứ vồng lên thẳng tắp như kẻ sẵn. Từ ngày bà Vãi mất cô ở một mình vẫn nuôi tằm. Một năm vài lứa lợn lại lắm công điểm thành ra cô cũng có bát ăn bát để. Cứ mặc cảm vết chàm trên mặt nên cô không trò chuyện với ai lâu, ai hỏi gì chỉ cười hiền lành. Ngày trước mỗi bận sang hái dâu cô hay đem cho thằng Phúc khi quả thị lúc bát nhộng và có khi cả cái súng cao su cô nhặt được của bọn trẻ con đánh rơi. Có năm gần Tết bận bịu, cô còn ở lại cả buổi chiều gói hộ bà Tằm chục bánh chưng. Bánh cô gói không cần khuôn mà cứ bằng chằn chặn, gạo thịt, đỗ, hành đều đặn. Cuối cùng còn một ít bao giờ cô cũng đãi lại dúm cho thằng Phúc chiếc bánh chưng con. Cô bảo: “Bánh nếm, trẻ nó mừng.”
Đón cô Vấn về được hai tháng thì ông mất. Hôm ấy, trời nắng to lắm. Buổi chiều ông vác búa chim ra dãy phi lao mới chặt. Ông bổ gốc lấy củi sưởi. Tối nhọ mặt người ông gánh gốc về xếp vào chái nhà thành một đống. Rửa chân tay xong, ông uống chén rượu thuốc, ăn lưng cơm rồi đi nằm sớm. Ông kêu nhức đầu.
Bà Tằm gọi cô Vấn vào bảo: “Dì giã nắm gừng đổ rượu vào đánh cảm cho ông.”
Quãng canh tư, ông gọi hai bà lại và thều thào dặn: “Tôi thấy trong người khó ở. Có nhẽ tôi đi theo các cụ và thằng Phúc. Bà Tằm ơi! Tôi thương bà mà làm bạn với bà Vấn. Giờ tôi biết bà Vấn đã khai hoa kết nhuỵ. Nó là dòng máu của tôi và bà Vấn, nhưng cũng là của bà, của họ Phạm. Hai bà cố bảo ban, nương tựa vào nhau. Nếu là con trai hay con gái thì hai bà cũng đặt tên nó là Đư...ức”.
Bà vuốt mắt cho ông. Bà không khóc được. Bà thấy thèm được như ông, thanh thản như đi vào giấc ngủ. Thôi, cũng xong một đời người, bao nợ trần gian ông để lại cho bà. Mà bà cũng già rồi chỉ thương cô Vấn cả đời đơn chiếc lẻ loi vừa đi lấy chồng được và tháng thì...
Ngày cô Vấn đẻ thằng Đức, bà lấy giọt rượu trắng nhỏ vào miệng con, nó nhăn nhó rồi tróm trém nuốt luôn. Bà mỉm cười nói với bà Vấn: “Con trai họ Phạm có khác. Thấy rượu là mắt cứ sáng trưng ra.”
Bà Tằm lấy củi phi lao ông bổ dạo trước đã khô xếp giữa nhà. Bà đổ thêm mẹt trấu, đốt đống sưởi rừng rực. Mặt bà bừng lên rạng rỡ. Những khúc củi khô nổ tí tách, thằng bé cay mắt khóc choe choe.
Bà lại thắp nén nhang lên bàn thờ. Bà khấn ông bà tổ tiên, khấn chồng bà và thằng Phúc về phù hộ cho thằng Đức, đứa con trai bé bỏng của bà Vấn, của bà hay ăn chóng lớn.
Thằng bé cứ mỗi ngày một phổng phao. Rời vú mẹ là nó ngủ với bà. Tối nào nó cũng bắt bà kể chuyện. Câu chuyện ngày nào cũng bắt đầu từ ngày xửa ngày xưa sang chuyện anh Phúc thì nó đã ngủ khì. Hai chân nó gác ngang bụng bà nặng chình chịch...
- Dì đã ngâm nếp rồi à?
- Em ngâm rồi. Cả nếp cả đỗ nữa.
Hai bà đang bàn tính ngày mai giỗ thằng Phúc, thằng Đức thế nào cũng về.
- Chiều tối rồi mà chưa thấy nó về, cái thằng...
- Tôi nghe nó bảo đang mùa diễn tập, diễn tành gì ấy.
- Dì kệ nó, nó lớn rồi.
Bà Tằm gắt lên vậy, nhưng bà lo lắm. Đường xá, xe cộ, nó đi khỏi nhà là lòng dạ bà bồn chồn không yên. Bà biết tính “thằng bé”, nó giống y hệt tính thằng anh nó, thích gì là làm bằng được. Ngay c
